Το παιδί

 

Πώς αποθαρρύνεται ένα παιδί?

Όταν λέμε αποθάρρυνση, εννοούμε αφενός την κατάσταση απογοήτευσης, στην οποία είναι δυνατό να βρίσκεται το παιδί και αφετέρου τη διαδικασία μέσω της οποίας εισπράττει απογοήτευση από τον εαυτό του. Η αποθάρρυνση είναι δυνατόν να είναι είτε ολική, που σημαίνει πλήρη απογοήτευση για τη ζωή, την αξία και την ικανότητα του παιδιού, είτε μερική, που σημαίνει ότι η αποθάρρυνση εντοπίζεται σε μια συγκεκριμένη ικανότητα, λειτουργία ή δυσχέρεια.

 

Το παιδί χάνει το θάρρος του, καθώς αισθάνεται φόβο, πιθανό κίνδυνο και απειλή. Η βάση του θάρρους υπάρχει στην εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας. Το θαρραλέο άτομο αποδέχεται την πραγματικότητα, αδιάφορο αν αυτή είναι δύσκολη, δυσάρεστη ή επικίνδυνη. Οι παράγοντες που αναχαιτίζουν την ενθάρρυνση και εργάζονται ανασταλτικά είναι οι εξής:

1) Αυταρχικός γονέας ή δάσκαλος. Με ισχυρή την απειλή της ταπείνωσης και τον ανταγωνισμό το παιδί βρίσκεται σε καθεστώς τρόμου, αποπροσανατολίζεται και χάνει το θάρρος του. Ο φόβος το παραλύει και δεν μπορεί να λειτουργήσει ακόμα κι όταν μπορεί να τα καταφέρει.

2) Ταμπέλες, ειρωνικές φράσεις ή φράσεις χωρίς νόημα. Φράσεις που δυστυχώς στην καθημερινότητα ξεφεύγουν από γονείς και δασκάλους όπως: «Θα με πεθάνεις!», «Πάλι αδιάβαστος!», «Τεμπέλη!», «Χαζός είσαι;», «Πρόσεχε!», «Προσπάθησε!», «Μη χαζεύεις!», «Δεν ντρέπεσαι;», «Θα φας ξύλο!» κ.α. Φράσεις που μειώνουν την αξία του παιδιού, το προσβάλλουν και το αποθαρρύνουν.

3) Η σύγκριση με τον αδερφό ή τον συμμαθητή. Φράσεις, όπως «Γιατί δεν είσαι σαν τον αδερφό/ή σου;», «Κοίτα τον αδερφό/ή σου πώς τα καταφέρνει», «Ο συμμαθητής σου πήρε άριστα» κ.α. Φράσεις που δεν τιμούν την προσωπικότητα του παιδιού και το εκμηδενίζουν, με άλλα λόγια του λένε ότι δεν αξίζει όπως είναι.

4) Η συνεχής διόρθωση από γονείς ή δασκάλους. Η λέξη ΛΑΘΟΣ. «Δεν γίνεται έτσι! Λάθος! Σβήστο!» ή «Έχεις πολλά λάθη! Ξαναγράψτο!» Αυτές οι φράσεις αποδυναμώνουν το παιδί, απογοητεύουν, τονίζουν τα λάθη του και όχι τα σωστά του με αποτέλεσμα αυτά να  κουβαλήσει σαν στοιχεία του εαυτού του που το προσδιορίζουν.

5) Ο ίδιος ο δάσκαλος ή ο γονέας νιώθει αποθάρρυνση. Όταν δηλαδή ο γονέας ή ο δάσκαλος απογοητεύεται από την απόδοση του παιδιού, αποθαρρύνεται και παρατά τις προσπάθειές του να το βοήσει. Πώς θα πάρεις θάρρος από κάποιον που δεν έχει; 

6) Η απαισιοδοξία και η απελπισία του δασκάλου ή του γονέα. Το παιδί δε θα αλλάξει αν δεν πιστέψουμε στις ικανότητές του, θα ταυτιστεί με την απελπισία και την απαισιοδοξία του γονέα ή του δασκάλου. Κάθε παιδί έχει ικανότητες κι είναι σημαντικό να μην επιμένουμε σε αυτά που δεν μπορεί να καταφέρει, αλλά σε αυτά που μπορεί.

7) Η σύγχυση μεταξύ της ενθάρρυνσης και του επαίνου. Συνήθως ο έπαινος παρέχεται στο παιδί, μόνο όταν εκτελεί ορθά την εργασία του, ωστόσο η ενθάρρυνση είναι απαραίτητη κατά κανόνα, όταν το παιδί αποτυγχάνει.

8) Το ψέμα. Χωρίς βαθειά ειλικρίνεια δεν είναι δυνατή καμιά ενθαρρυντική προσπάθεια. Το παιδί την απαιτεί και αισθάνεται κατά πόσο η ενθάρρυνση προέρχεται από πραγματική πίστη στη δύναμη και την αξία του ή από προσποίηση του γονιού ή του δασκάλου με ψεύτικα λόγια στην απελπισία του να το βοηθήσει ή να το πιέσει να βάλει τα δυνατά του.

9) Η πίεση για τελειότητα. Η πίεση για νίκη. Η πίεση να μπορέσει. Το άγχος να τα καταφέρει. Το αίσθημα ότι πρέπει να μπορέσει να τα καταφέρει, με όποιο κόστος, για να νιώσει δυνατό και τέλειο για να νικήσει, φέρνει αντίθετο αποτέλεσμα. Φέρνει σύγχυση, αναστάτωση, συνεχή και επανειλημμένη απογοήτευση, καθώς ποτέ δεν θα είναι αρκετό αυτό που κάνει το ίδιο. Είναι σημαντικό να αφεθεί το παιδί στις δυνάμεις του, όποιες κι αν είναι,  και να επιλέγει πότε θέλει να τα καταφέρει με όποιον τρόπο μπορεί. Αν ο γονέας και ο δάσκαλος δεν ικανοποιούνται και με την ελάχιστη πρόοδο του παιδιού και δεν το επιβραβεύουν, τότε το ίδιο μπορεί στο τέλος από την πίεση να επιλέξει την αποτυχία ή την ήττα ακόμη και αν μπορεί να γίνει νικητής.

10) Η πεποίθηση ότι τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν. Όταν ένα παιδί ακούει τη φράση «Είσαι μικρός/ή εσύ δεν ξέρεις, δεν καταλαβαίνεις», τότε αυτό που θα συμβεί είναι να αισθάνθει ότι το μειώνουμε και το κοροϊδεύουμε, αφού αληθινά καταλαβαίνει πολύ περισσότερα απ’ ό,τι πιστεύουμε.

11) Η πεποίθηση ότι τα παιδιά είναι μικρά και δεν μπορούν. Όταν ένα παιδί ακούει τη φράση «Είσαι μικρός/ή εσύ δεν μπορείς», τότε αυτό που θα συμβεί είναι να αισθάνθει ακόμα πιο μικρό, με αποτέλεσμα να απαιτεί ακόμη περισσότερη προστασία ή να έχει την τάση να δείξει τη δύναμή του (ότι μπορεί) και να υπερπηδήσει όλους τους άλλους με αρνητική ή επιθετική συμπεριφορά.